Planety kar這wate Planety kar這wate

Obserwacje Obserwacje

Komety – informacje og鏊ne

Niezwyk造 wygl康 komet ju od najdawniejszych czas闚 wywo造wa u ludzi zabobonny strach, widziano w nich zapowied zbli瘸j帷ych si kl瘰k i wojen. Obecnie wiemy, 瞠 komety s nieregularnymi bry豉mi materii, sk豉daj帷ymi si ze skalnego rdzenia oraz zestalonych cieczy i gaz闚, takich jak: woda, amoniak, metan, cyjan i innych, tworz帷ych tzw. j康ro komety. Rozmiary j康ra wynosz od kilku do kilkudziesi璚iu kilometr闚.

Jednak widowiskowo嗆 komet zwi您ana jest przede wszystkim z istnieniem takich jej element闚 jak koma, g這wa oraz warkocz. Koma jest okr庵陰 lub owaln mgie趾 unosz帷 si wok馧 j康ra, powsta陰 wskutek ulatniania si gaz闚, a nast瘼nie cieczy z j康ra komety przy zbli瘸niu si do S這鎍a. Koma w przypadku jasnych komet rozrasta si w g這w, maj帷 鈔ednic od 50 000 do ponad 250 000 km. W przypadku Wielkiej Komety z roku 1811 鈔ednica g這wy wynosi豉 oko這 p馧tora miliona kilometr闚, a wi璚 by豉 wi瘯sza od 鈔ednicy S這鎍a. Przy zbli瞠niu si komety na odleg這嗆 oko這 1.5-2 j.a. od S這鎍a pojawia si warkocz gazowy, skierowany zawsze od S這鎍a, rozci庵aj帷y si na odleg這嗆 od 10 do 100 milion闚 km. W przypadku niekt鏎ych komet d逝go嗆 ta osi庵a豉 nawet ponad 300 milion闚 km. Ponadto komety posiadaj r闚nie warkocz py這wy, sk豉daj帷y si z bardziej masywnych cz御tek, kt鏎ego kierunek zgodny jest trajektori poruszania si komety.

Przewa瘸j帷a liczba komet biegnie po orbitach zbli穎nych do parabol, przy czym przewa積ie s to elipsy o mimo鈔odzie bardzo zbli穎nym do jedno軼i. Ich orbity maj wszelkie mo磧iwe nachylenia do ekliptyki – mog one przebiega przez uk豉d planetarny we wszystkich mo磧iwych kierunkach. Istnieje wiele teorii t逝macz帷ych powstawanie komet. Najnowsze badania, a zw豉szcza modelowanie ewolucji Uk豉du S這necznego przy pomocy komputer闚, przemawiaj za s逝szno軼i hipotezy holenderskiego astronoma, J.H. Oorta. Wyrazi on przypuszczenie, 瞠 komety s 軼i郵e zwi您ane ze S這鎍em, tworz帷 doko豉 niego chmur o promieniu oko這 150 000 j.a., w璠ruj帷 wraz ze S這鎍em w przestrzeni mi璠zygwiazdowej.


Wybrane komety – podstawowe dane

Numer
i nazwa
Okres obiegu
wok馧 S這鎍a
(lata)
Data nast. przej軼ia
przez peryhelium
Odleg這嗆 od S這鎍a
w peryhelium [j.a]
Wielka p馧o
orbity [j.a]
Mimo鈔鏚
orbity
Nachylenie
orbity
1P Halley75.32061-07-260.58717.830.967162.2o
2P Encke3.302013-11-210.332.220.84711.8o
6P d'Arrest6.542015-03-021.3533.490.61319.5o
9P Tempel 15.522016-07-081.5093.120.51710.5o
19P Borrelly6.802015-05-281.353.590.62430.3o
21P Giacobini-Zinner6.622018-09-181.0383.520.70631.8o
26P Grigg-Skjellerup5.112018-10-010.9972.960.66421.1o
27P Crommelin27.42039-05-270.7359.090.91929.1o
45P Honda-Mrkos
-Pajdušáková
5.262016-12-310.533.020.8244.3o
46P Wirtanen5.442018-12-121.0593.090.65811.7o
49P Arend-Rigaux6.722018-07-151.4233.5620.60019.04o
55P Tempel-Tuttle33.222031-05-200.97710.330.906162.5o
62P Tsuchinshan 16.632017-11-161.4893.5280.57810.496o
68P Klemola10.822019-11-091.7554.890.64111.1o
73P Schwassmann
-Wachmann 3
5.352017-03-16(?)0.9433.060.695211.4o
75D Kohoutek6.671987-10-30*1.7843.5430.4965.9o
76P West-Kohoutek
-Ikemura
6.482019-10-261.6033.4740.53830.5o
80P Peters-Hartley8.122014-11-101.6244.0400.59829.855o
81P Wild 26.412016-07-201.5923.450.5383.24o
83D Russell 16.11985-07-05*1.613.3380.51722.66o
88P Howell5.492015-04-061.3663.1160.56154.383o
93P Lovas 19.22017-03-011.7044.3910.61212.22o
95P Chiron50.761996-02-14*8.51113.7090.3796.93o
98P Tamikazawa7.42021-01-041.6633.7970.56210.56o
103P Hartley 26.412017-04-201.0373.4520.7013.6o
104P Kowal 26.182016-03-261.3963.3670.585315.489o
107P Wilson-Harrington4.292014-02-050.9932.6380.6242.78o
129P Shoemaker-Levy 37.242014-02-112.8073.7410.255.011o
C/1965 S1 Ikeya-Seki880 (A)
1056 (B)
1965-10-21*0.007786 (A)
0.007778 (B)
91.6 (A)
103.7 (B)
0.999915 (A)
0.999925 (B)
141.864o (A)
141.861o (B)
C/1973 E1 Kohoutek1973-12-28*0.142~178031.00000814.3o
C/1975 V1 West>250 0001976-02-25*0.197~67800.9999743.07o
D/1993 F2 Shoemaker-Levy 9181993-03-24*5.3806.88650.26.0o
C/1995 O1 Hale-Bopp25331997-07-01*0.9141860.99589.4o
C/1996 B2 Hyakutake~113 0001996-05-01*0.20~22900.99989124.92o

*Data ostatniego przej軼ia komety przez peryhelium


Opis wybranych komet

Kometa Halleya

Halley halley1.jpg (56 kB)

Najs造nniejsz z jasnych komet jest okresowa kometa Halleya, obiegaj帷a S這鎍e raz na 76 lat. W 1705 angielski astronom Edmund Halley, wyznaczaj帷 orbity komet, powi您a ze sob cztery pojawienia si tej komety (kolejno w latach 1456, 1531, 1607, 1682), odkrywaj帷 w ten spos鏏 istnienie komet okresowych. J康ro komety Halleya jest wyd逝穎n bry陰 o rozmiarach 1688 km, ma niejednolity sk豉d, zawiera wi璚ej w璕la, wodoru, tlenu i azotu ni przeci皻nie meteoryty. W momencie badania rotowa這 ono z okresem ok. 54 godzin. Podobnie jak w przypadku innych komet, j康ro to w czasie zbli瘸nia si do S這鎍a jest otoczone rozleg陰 chmur gazowo-py這w tworz帷 warkocz. Ostatnie jej przej軼ie w pobli簑 Ziemi mia這 miejsce w roku 1986, zosta豉 w闚czas szczeg馧owo zbadana przez sondy Giotto oraz Vega 1 i 2. Zamieszczona poni瞠j fotografia j康ra komety wykonana zosta豉 przez sond Giotto.

Inne ilustracje: halley2.jpg (56 kB).


Tempel 1

Tempel 1 tempel1.jpg (39 kB)

Kometa Tempel 1 zosta豉 odkryta 3 kwietnia 1867 roku przez niemieckiego astronoma Ernsta Tempela w obserwatorium w Marsylii. Jest ona komet okresow, nale膨ca do tzw. rodziny komet Jowisza, czyli komet b璠帷ych pod silnym wp造wem grawitacji tej planety. Kometa by豉 g堯wnym celem misji kosmicznej Deep Impact, kt鏎ej zadaniem by這 m. in. zbadanie sk豉du jej j康ra. 4 lipca 2005 roku o godzinie 7:45 czasu 鈔odkowoeuropejskiego nast徙i這 uderzenie specjalnego elementu sondy (tzw. impaktora) w komet, co utworzy這 na jej powierzchni krater o 鈔ednicy 120 m i g喚boko軼i 25 m. Sonda wykona豉 zdj璚ia ods這ni皻ego j康ra komety, dostarczaj帷 wielu nowych informacji. Kometa Tempel 1 by豉 r闚nie celem przelotu sondy Stardust, kt鏎y mia mniejsce 15 lutego 2011 r. Misja ta pozwoli豉 uzyska zdj璚ia obszar闚 niewidocznych podczas przelotu sondy Deep Impact oraz fotografie krateru powsta貫go w wyniku jej uderzenia w komet.

Inne ilustracje: tempel2.jpg (38 kB), tempel3.jpg (53 kB).


Schwassmann-Wachmann 3

Schwassmann Wachmann 3 schwassmann_wachmann1.jpg(13 kB)

Kometa ta zosta豉 odkryta w dniu 2 maja 1930 roku przez niemieckich astronom闚 Arnolda Schwassmanna oraz Arno Arthura Wachmanna z Obserwatorium Hamburskiego. Ta nale膨ca do rodziny Jowisza kometa jest obecnie w stanie rozpadu. W grudniu 1995 roku astronomowie zauwa篡li, 瞠 w miejscu spodziewanego pojedynczego j康ra komety pojawi造 si cztery fragmenty, kt鏎e oznaczono literami A, B, C, D oraz E. Podczas kolejnego powrotu komety w latach 2000/2001 odnaleziono tylko trzy z nich – B, C i E. Gdy kometa w roku 2006 ponownie zbli篡豉 si do S這鎍a, zaobserwowano dalsze rozcz這nkowanie jej j康ra.

Inne ilustracje: schwassmann_wachmann2.jpg (237 kB), schwassmann_wachmann3.gif (194 kB).


Hartley 2

Hartley 2 hartley1.jpg(61 kB)

Kometa zosta豉 odkryta 15 marca 1986 roku przez Malcolma Hartleya w obserwatorium U.K. Schmidt Telescope Unit w Siding Spring w Australii. J康ro komety ma wyd逝穎ny kszta速, rozmiary 1.52.2 km i rotuje w czasie ok. 18 godzin. Poniewa po wykonaniu na komecie Tempel 1 misji sondy Deep Impact okaza這 si, 瞠 nadal jest ona sprawna, NASA zdecydowa豉 o przed逝瞠niu misji i skierowaniu jej w kierunku komety 103P/Hartley 2. 4 listopada 2010 roku sonda przelecia豉 w odleg這軼i ok. 700 km od j康ra komety znajduj帷ej si wtedy 0.291 j.a. od Ziemi. 18 listopada 2010 r. zaprezentowano wykonane przez sond za pomoc kamery wysokiej rozdzielczo軼i obrazy, na kt鏎ych zaobserwowano chmur od豉mk闚 lodu wodnego i 郾iegu otaczaj帷 j康ro komety.


Ikeya-Seki

Ikeya-Seki ikeya_seki1.jpg(123 kB)

Kometa ta zosta豉 odkryta niezale積ie przez dw鏂h amator闚 astronomii z Japonii, Kaoru Ikey oraz Tsutomu Seki, we wrze郾iu 1965 roku. Jej j康ro rozpad這 si na trzy fragmenty jeszcze przed osi庵ni璚iem swojego peryhelium (punktu przys這necznego), znajduj帷ego si w odleg這軼i zaledwie 0.00778 j.a. od S這鎍a. Z tego wzgl璠u komet Ikeya-Seki zalicza si do grupy tzw. obiekt闚 muskaj帷ych S這鎍e. Kometa ta, osi庵aj帷 jasno嗆 obserwowan -7m, sta豉 si najja郾iejsz komet obserwowan w dwudziestym wieku.


Kometa Kohoutka

Kohoutek kohoutek1.jpg(31 kB)

Kometa ta, odkryta przez czeskiego astronoma Luboša Kohoutka na kliszy fotograficznej na鈍ietlonej 7 marca 1973 roku za pomoc teleskopu w hamburskim obserwatorium, by豉 pierwsz komet obserwowan spoza atmosfery ziemskiej. Obserwacje te wykona豉 za這ga ameryka雟kiej stacji orbitalnej Skylab. Jej pojawieniu si w 1973 roku towarzyszy這 ogromne zainteresowanie, podsycane rewelacjami prasowymi na temat jej przewidywanej znacznej jasno軼i. Kometa Kohoutka okaza豉 si jednak niezbyt jasna, a dodatkowo po przej軼iu przez peryhelium jej jasno嗆 jeszcze si zmniejszy豉.

Inne ilustracje: kohoutek2.jpg (11 kB).


Kometa Westa

West west1.jpg(58 kB)

Kometa Westa, podobnie jak kometa Kohoutka, odkryta zosta豉 nie w wyniku obserwacji wizualnych, lecz na kliszy fotograficznej przez du雟kiego astronoma Richarda Westa w dniu 10 sierpnia 1975. Jednak w przeciwie雟twie do komety Kohoutka by豉 obiektem bardzo jasnym, osi庵aj帷 w peryhelium jasno嗆 oko這 -3m.
W marcu 1976 roku zaobserwowano rozpad jej j康ra na dwie, a nast瘼nie na cztery cz窷ci. Na zaprezentowanej fotografii wyra幡ie wida dwa oddzielne warkocze. Cie鎥i, niebieski warkocz sk豉da si z gaz闚, a szeroki bia造 – z mikroskopijnych cz徠eczek py逝.

Inne ilustracje: west2.jpg (104 kB).


Shoemaker-Levy 9

Shoemaker-Levy shoemaker_levy1.jpg(59 kB)

Ta nieistniej帷a ju kometa odkryta zosta豉 24 marca 1993 roku przez ma鹵e雟two Carolyn i Eugene'a Shoemaker闚 oraz Davida Levy'ego. Zosta豉 ona przechwycona przez oddzia造wanie grawitacyjne Jowisza i na pewien czas sta豉 si jego satelit. Podczas ostatniego przed odkryciem przej軼ia komety przez punkt po這穎ny najbli瞠j Jowisza, kometa przekroczy豉 tzw. granic Roche'a i pod wp造wem silnego pola grawitacyjnego rozpad豉 si na wiele cz窷ci. Przy kolejnym powrocie do tego punktu, w dniu 16 lipca 1994 roku, nast徙i upadek fragment闚 komety na powierzchni Jowisza. Obserwowany by on przez astronom闚 zar闚no za pomoc teleskop闚 znajduj帷ych si na Ziemi, jak r闚nie z wykorzystaniem kamer zainstalowanych na pok豉dzie sondy kosmicznej Galileo przebywaj帷ej w drodze z Ziemi do Jowisza.

Inne ilustracje: shoemaker_levy2.jpg (8 kB).


Hale-Bopp

Hale-Bopp hale_bopp1.jpg(105 kB)

Kometa Hale-Bopp odkryta zosta豉 23 lipca 1995 roku niezale積ie przez dw鏂h mi這郾ik闚 astronomii: A. Hale'a i T.Boppa. 1 kwietnia 1997 roku kometa przesz豉 przez peryhelium w odleg這軼i nieco mniejszej ni 1 j.a., ale a 1.3 j.a. od Ziemi. By豉 ona najja郾iejszym tego typu obiektem od wielu dziesi璚ioleci i z tego powodu nazwana zosta豉 Wielk Komet z 1997 roku. Posiada豉 ona dwa warkocze: jeden niebieski – gazowy, prosty, skierowany dok豉dnie w przeciwn stron ni S這鎍e, oraz drugi 鄴速y – z這穎ny z py堯w, zakrzywiony, ukazuj帷y trajektori komety. Kometa porusza si po orbicie prostopad貫j do p豉szczyzny ekliptyki, w aphelium oddalaj帷 si na odleg這嗆 10-krotnie przekraczaj帷 odleg這嗆 Plutona od S這鎍a.

Inne ilustracje: hale_bopp2.jpg (28 kB).


Hyakutake

Hyakutake hyakutake1.jpg(57 kB)

Kometa Hyakutake odkryta zosta豉 w styczniu 1996 roku przez japo雟kiego obserwatora amatora Yuji Hyakutake przy u篡ciu silnej lornetki. W marcu tego samego roku min窸a ona Ziemi w odleg這軼i ok. 0.1 j.a. Kometa ta na jeden obieg wok馧 S這鎍a potrzebuje oko這 110 000 lat. Nale篡 do najja郾iejszych komet, jakie pojawi造 si w okresie ostatnich kilkudziesi璚iu lat. Zaprezentowana poni瞠j fotografia wykonana zosta豉 25 marca 1996 przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a, kiedy kometa by豉 oko這 15 milion闚 km od Ziemi.

Inne ilustracje: hyakutake2.jpg (27 kB).


Planety kar這wate Planety kar這wate

Valid HTML 4.01 Transitional

Obserwacje Obserwacje