Ksi篹yce Ksi篹yce
tabela

Planety kar這wate Planety kar這wate

Planetoidy (asteroidy) – informacje og鏊ne

W XVIII wieku zauwa穎no, 瞠 odleg這軼i planet od S這鎍a wzrastaj w spos鏏 do嗆 regularny i tylko mi璠zy orbit Marsa i Jowisza daje si zaobserwowa raptowne zwi瘯szenie odleg這軼i. W latach 1766 – 1772 dwaj astronomowie niemieccy, Johann D. Titius i Johann E. Bode, znale幢i empiryczny wz鏎 opisuj帷y odleg這軼i planet od S這鎍a. Zgodnie z nim odleg這嗆 planety od S這鎍a, wyra穎na w jednostkach astronomicznych jest r闚na

An=0.4+0.3*2n

gdzie n=0,1,2,... .

W 1801 roku w這ski astronom z Palermo, G.Piazzi, odkry ma喚 planetk, maj帷 wygl康 gwiazdy 7 – 8 wielko軼i, kt鏎ej nadano nazw Ceres. Do嗆 dobrze spe軟ia豉 ona regu喚 Titiusa-Bodego. Kolejne lata przynios造 odkrycia nast瘼nych planetoid, w wi瘯szo軼i kr捫帷ych w odleg這軼i od 2.17 do 3.64 jednostek astronomicznych od S這鎍a, tworz帷 tzw. pas asteroid.

Niegdy s康zono, 瞠 planetoidy powsta造 z rozpadu planety kr捫帷ej w odleg這軼i oko這 2.8 j.a. od S這鎍a. Obecnie jednak uwa瘸 si, 瞠 ze wzgl璠u na olbrzymie zak堯cenia ze strony Jowisza powstanie w tym miejscu planety nie by這 mo磧iwe i planetoidy stanowi najdrobniejszy, pierwotny materia, podobny do tego, z kt鏎ego niegdy uformowa造 si planety Uk豉du S這necznego. Pod wzgl璠em sk豉du, 93% planetoid to twory kamienne, prawie 6% sk豉da si z 瞠laza i niklu, za reszta – z mieszaniny tych trzech sk豉dnik闚.

24 sierpnia 2006 r. na Zgromadzeniu Og鏊nym Mi璠ynarodowej Unii Astronomicznej w Pradze nadano najwi瘯szej z planetod – Ceres, podobnie jak dotychczasowej planecie Pluton, status planety kar這watej. Do tego grona aspiruj r闚nie planetoidy: Pallas, Westa i Hygiea.


Wybrane planetoidy – podstawowe dane

Numer
i nazwa
字ednica
[km]
Wielka p馧o
orbity
[AU]
Mimo鈔鏚
e
Nachylenie
orbity
i
1 Ceres10052.7680.07610.61
2 Pallas5402.7720.23434.80
3 Juno2302.6680.25813.00
4 Westa5382.3620.0897.13
5 Astraea1002.5770.1905.33
6 Hebe2102.4240.20414.76
7 Iris1702.3850.2315.50
8 Flora1002.2020.1575.90
9 Metis1402.3870.1245.60
10 Hygieia2153.1390.1213.84
11 Parthenope1562.4530.0994.62
12 Victoria902.3330.2218.38
13 Egeria2442.5750.08716.52
14 Irene1502.5870.1679.11
15 Eunomia2602.6450.18711.76
16 Psyche2482.9270.1343.10
18 Melpomene952.2960.21810.13
19 Fortuna1982.4420.1591.575
20 Massalia1062.4080.1430.68
22 Kalliope1742.9100.09713.70
23 Thalia1162.6300.23010.15
25 Phocaea722.4000.25621.58
27 Euterpe1162.3470.1721.58
28 Bellona1242.7780.1499.41
29 Amphitrite2002.5540.0716.10
30 Urania942.3650.1282.09
32 Pomona922.5860.0865.53
37 Fides962.6410.1783.07
39 Laetitia1562.7690.11410.37
40 Harmonia1162.2670.0464.26
42 Isis942.4410.2258.54
43 Ariadne842.2030.1683.47
44 Nysa682.4230.1503.71
50 Wirginia882.6490.2882.84
52 Europa2923.1030.1007.44
56 Melete1442.5970.2358.08
60 Echo522.3940.1833.60
63 Ausonia922.3960.1255.73
64 Angelina602.6810.1251.31
68 Leto1282.7810.1877.96
67 Asia602.4220.1866.02
71 Niobe1062.7550.17523.29
79 Eurynome802.4440.1944.63
80 Sappho842.2970.2008.66
88 Tysbe2102.7670.1645.22
89 Julia1682.5500.18216.13
97 Klotho1082.6670.25911.76
129 Antygona1122.8680.21412.22
144 Vibilia1322.6540.2344.81
130 Elektra1743.1150.21722.88
139 Juewa1722.7790.17710.94
192 Nausikaa852.4200.2466.85
198 Ampella662.4580.2319.29
243 Ida116462.8620.0421.14
324 Bamberga2452.6840.33911.26
349 Dembowska1642.9250.0908.26
354 Eleonora1542.7970.11718.436
386 Siegena2042.8970.16820.27
387 Aquitania1072.7390.23817.97
433 Eros40151.4580.22310.83
471 Papagena2102.8880.23414.91
511 Davida3603.1820.17615.74
532 Herculina2202.7730.17616.35
534 Eleonora1542.7970.11718.44
654 Zelinda1212.2980.23118.12
704 Interamnia3383.0630.14717.30
951 Gaspra34202.2100.1744.097
1036 Ganymed402.6650.53726.48
1620 Geographos5.11.81.2460.33613.34
4179 Toutatis42.92.5100.6400.462
4769 Castalia1.81.01.0630.4838.89


Opis wybranych planetoid

Westa

Westa vesta1.jpg (3 kB)

Westa odkryta zosta豉 w 1807 roku przez H.Olbersa. Ma 鈔ednic ponad 530 km i raz na 5.34 godziny wykonuje pe軟y obr鏒 doko豉 swojej osi. Mi璠zy 28 listopada a 1 grudnia 1994, przebywaj帷 oko這 251 milion闚 kilometr闚 od Ziemi, planetoida ta obserwowana by豉 przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a. Przekazane na Ziemi obrazy ujawni造 urozmaicon powierzchni, z zastyg造mi strumieniami lawy i g喚bokimi kraterami. Pod wzgl璠em geologicznym Westa jest podobna do naszego Ksi篹yca. Zdj璚ia Westy dostarczy造 sporo informacji, ale tak瞠 wiele nowych zagadek zwi您anych z pocz徠kami istnienia Uk豉du S這necznego.

Powierzchnia planetoidy nosi 郵ady licznych zderze z innymi, nawet bardzo du篡mi cia豉mi. W pa寮zierniku 1960 roku, w pobli簑 miejscowo軼i Millbillillie (Australia Zachodnia), spad na Ziemi meteoryt, kt鏎y, jak si okaza這, oderwany zosta z powierzchni Westy.

27 wrze郾ia 2007 roku NASA wys豉豉 w kierunku Westy i Ceres sond kosmiczn Dawn, kt鏎a mi璠zy 14 sierpnia 2011 a 22 maja 2012 ma bada planetoid, pozostaj帷 przez kilka miesi璚y jej sztucznym satelit.

Inne ilustracje: vesta2.jpg (36 kB), animacja: vesta1.mpg (81 kB).


Gaspra

Gaspra gaspra1.jpg (37 kB)

Gaspra (planetoida 951) odkryta zosta豉 przez G.N. Neujamina w roku 1916. Jest to zwyk豉, jedna z wielu ma造ch planetoid, na kt鏎 nie zwracano zbytniej uwagi a do czasu, kiedy znalaz豉 si na trasie przelotu sondy kosmicznej Galileo. 29 pa寮ziernika 1991 roku sonda zbli篡豉 si 1600 kilometr闚 od jej powierzchni, mijaj帷 si z ni z pr璠ko軼i 8 km/s. Okaza這 si 瞠 jest to nieregularne cia這 o wymiarach oko這 3520 km, odbijaj帷e oko這 20% 鈍iat豉 s這necznego, pokryte niewielkimi kraterami.

Nieregularno嗆 kszta速u Gaspry jak i brak wi瘯szych krater闚 sugeruj, 瞠 powsta豉 ona stosunkowo niedawno, bo oko這 300 – 500 milion闚 lat temu w wyniku rozpadu wi瘯szego cia豉 podczas kosmicznej kolizji.


Castalia

Castalia castalia1.jpg(2 kB)

Planetoida 4769 – Castalia odkryta zosta豉 9 sierpnia 1989 roku przez E.F. Helina. Obraz Castalii wygenerowany zosta komputerowo w oparciu o dane uzyskane z radioteleskopu Arecibo w Puerto Rico w czasie, gdy planetoida by豉 oko這 5.6 miliona kilometr闚 od Ziemi. Castalia sk豉da si z dw鏂h „skrzyde”, z kt鏎ych ka盥e ma oko這 750 metr闚 szeroko軼i, 陰cznie za ca豉 planetoida w najszerszym miejscu ma 1.8 kilometra. Obydwa sk豉dniki by造 prawdopodobnie oddzielnymi obiektami, kt鏎e po陰czy造 si w wyniku kolizji.

Inne ilustracje: castalia2.jpg (22 kB)


Ida

Ida ida1.jpg (28 kB)

Ida jest 243 w kolejno軼i odkrycia planetoid Uk豉du S這necznego, jej wymiary wynosz oko這 1164640 kilometr闚. Powierzchnia Idy jest usiana licznymi kraterami, co sugeruje, 瞠 istnieje w swej obecnej formie od co najmniej miliarda lat.

Najciekawsz jednak cech tej planetoidy jest fakt, 瞠 posiada ona swego satelit, okr捫aj帷ego j w odleg這軼i oko這 100 kilometr闚. Odkrycia Daktyla, bo tak nazwano towarzysza Idy, dokona豉 sonda kosmiczna Galileo w 1993 roku. Rozmiary Daktyla wynosz 1.21.41.6 km, za pod wzgl璠em sk豉du, podobnie jak Ida, kwalifikuje si do grupy planetoid krzemianowych. Istnieje teoria, 瞠 Daktyl od陰czy si od Idy w wyniku zderzenia dw鏂h planetoid.

Inne ilustracje: ida_dactyl1.jpg (13 kB), dactyl1.jpg (8 kB)


Toutatis

Toutatis toutatis1.jpg (15 kB)

Toutatis, czyli planetoida numer 4179, odkryta zosta豉 w roku 1989 przez astronom闚 francuskich. Obrazy planetoidy uzyskane przy pomocy radioteleskopu, ukaza造 nieregularn, dwucz窷ciow bry喚 o wymiarach oko這 42.5 km, co by mo瞠 jest typow struktur w鈔鏚 planetoid, bior帷 pod uwag zbli穎ny wygl康 innej z nich, Castalii. Inn charakterystyczn cech Toutatis jest jej chaotyczny ruch obrotowy.

29 wrze郾ia 2004 roku Toutatis zbli篡豉 si do Ziemi na czterokrotn odleg這嗆 Ksi篹yca, mijaj帷 j z pr璠ko軼i 35 tys. km/h.



Geographos

Geographos geographos1.jpg (8 kB)

Geographos nale篡 do grupy planetoid, kt鏎ych orbity mog w niedalekiej przysz這軼i przeci望 orbit Ziemi. Jest jednym z najbardziej nieregularnych pod wzgl璠em rozmiar闚 cia w Uk豉dzie S這necznym, jego wymiary to 5.11.8 km, cho nie jest do ko鎍a rzecz pewn, czy stanowi sp鎩n bry喚, czy te sk豉da si z kilku cz窷ci. Zamieszczona ilustracja przedstawia wygl康 Geographosa uzyskany 30 sierpnia 1994 roku na podstawie obserwacji radioteleskopowych. Planetoida znajdowa豉 si w闚czas ok. 7.2 miliona kilometr闚 od Ziemi.


Ksi篹yce Ksi篹yce
tabela

Valid HTML 4.01 Transitional

Planety kar這wate Planety kar這wate