Planetoidy Planetoidy

Komety Komety

Planety kar這wate – informacje og鏊ne

Termin planeta kar這wata wprowadzono oficjalnie 24 sierpnia 2006 r. na Zgromadzeniu Og鏊nym Mi璠ynarodowej Unii Astronomicznej w Pradze. Zwi您any jest on z nowo przyj皻 klasyfikacj cia kr捫帷ych wok馧 S這鎍a. Zgodnie z t klasyfikacj, planetami w Uk豉dzie S這necznym nazywane s kr捫帷e wok馧 S這鎍a cia豉, spe軟iaj帷e nast瘼uj帷e warunki:

Planety kar這wate nie spe軟iaj trzeciego spo鈔鏚 wymienionych wy瞠j warunk闚. Jak dot康 w Uk豉dzie S這necznym do grona planet kar這watych zaliczono tylko 5 obiekt闚: Ceres, do tej pory uznawan za najwi瘯sz planetoid, Plutona, uwa瘸nego wcze郾iej za najmniejsz z planet, oraz odkryte w roku 2005 tzw. obiekty transneptunowe: Haume, Makemake oraz Eris. Jest prawdopodobne, 瞠 wkr鏒ce do grona planet kar這watych do陰cz nowo odkryte obiekty znajduj帷e si w tzw. pasie Kuipera – Orkus, Sedna, Quaoar, oraz by mo瞠 niekt鏎e z planetoid, takie jak Pallas, Westa, czy Hygiea.


Planety kar這wate – podstawowe dane

Planeta 字. odleg這嗆
od S這鎍a
字ednica
[km]
Masa
(bez ksi篹yc闚)
1021kg
字ednia
g瘰to嗆
[g/cm3]
Liczba
ksi-
篡c闚
Okres obiegu
wok馧 S這鎍a
[dni]
Okres
obrotu
wok馧 osi
Mimo-
鈔鏚
e
Nachy-
lenie
orbity
i
mln. km. [j.a.]*
Ceres414.702.769109750.952.08 -1679d.829h.070.076710.587
Pluton5 906.4339.522 30215.42.00 590 613d.316d.390.248917.152
Haumea6 484.0043.3419601518996 4.23.00 2104 234d3h.900.188728.19
Makemake6 850.3045.79143015024 1.00-113 183d3h.900.156928.96
Eris10 120.0067.672 40016.62.30 1203 600d26h0.439944.18

* j.a. (jednostka astronomiczna, Astronomical Unit) – jednostka d逝go軼i, definiowana jako 鈔ednia odleg這嗆 Ziemi od S這鎍a.


Opis planet kar這watych

Ceres

Ceres ceres1.jpg (7 kB)

Ceres odkryta zosta豉 przez w這skiego astronoma Giuseppe Piazzieggo w roku 1801. Pocz徠kowo uznana zosta豉 za planet, jednak w miar odkrywania mi璠zy orbitami Marsa i Jowisza coraz wi瘯szej liczby podobnych obiekt闚, na ich okre郵enie zacz皻o u篡wa nazwy planetoid lub asteroid.

Rozmiary Ceres wynosz 975910 km. Jest ona najbardziej masywnym obiektem w pasie planetoid – jej masa stanowi oko這 1/3 masy wszystkich znanych planetoid. Okres obrotu Ceres wok馧 w豉snej osi wynosi oko這 9 godzin, za okres jej obiegu doko豉 S這鎍a – 4 lata i 220 dni.

Wn皻rze Ceres sk豉da si ze skalnego j康ra, nad kt鏎ym rozci庵a si warstwa lodu i cienka skorupa z minera堯w. Jej powierzchnia pokryta jest drobnym py貫m, tzw. regolitem – st康 ciemny odcie jej powierzchni. Od 2006 roku Ceres okre郵a si mianem planety kar這watej.


Pluton

Pluton pluton1.jpg (46 kB)

Pluton jest zimnym, ciemnym globem, dla kt鏎ego S這鎍e stanowi jedynie jasn gwiazd na niebie. Odkryty zosta w 1930 roku przez ameryka雟kiego astronoma Clyde'a Tombaugha. Pluton jest mniejszy od Ksi篹yca. Ma on rzadk atmosfer, kt鏎a tworzy si, gdy zbli篡 si do S這鎍a, i zamarza, gdy si od niego oddala.

Pluton kr捫y po mocno wyd逝穎nej orbicie, jedno okr捫enie S這鎍a trwa 248.5 roku i w ci庵u 20 lat z tego okresu Pluton znajduje si bli瞠j S這鎍a ni Neptun. Od chwili odkrycia do 2006 roku Pluton uznawany by za dziewi徠 planet Uk豉du S這necznego. 24 sierpnia 2006 r. na Zgromadzeniu Og鏊nym Mi璠ynarodowej Unii Astronomicznej w Pradze odebrano Plutonowi status planety, okre郵aj帷 go jednocze郾ie mianem planety kar這watej.

Doko豉 Plutona kr捫y 5 ksi篹yc闚: Charon, Hydra, Nix, Kerberos oraz Styx. Charon, najwi瘯szy i do roku 2005 jedyny znany satelita, odkryty zosta w 1978 przez ameryka雟kiego astronoma J. Christy. 字ednica Charona wynosi oko這 1200 km, za jego 鈔ednia odleg這嗆 od 鈔odka Plutona – oko這 19 500 km. Okres obiegu Charona doko豉 Plutona r闚ny okresowi obrotu planety wok馧 w豉snej osi i wynosi oko這 6 dni i 9 godzin. Pluton i Charon tworz zatem uk豉d podw鎩nie synchroniczny – s wobec siebie stale zwr鏂one t sam stron. Powierzchnia Charona pokryta jest prawdopodobnie lodem wodnym. 14 lipca 2015 roku w odleg這軼i ok. 12 500 km od Plutona i ok. 27 000 km od Charona przelacia豉 sonda New Horizons, wykonuj帷 wiele fotografii i pomiar闚.

Inne ilustracje: pluton2.jpg (64 kB), pluton3.jpg (233 kB), charon1.jpg (44 kB).

Z kolei Hydra, podobnie jak bli幡iacza Nix, po raz pierwszy sfotografowane zosta造 15 maja 2005 roku przez kosmiczny teleskop Hubble'a. Hydra kr捫y po prawie ko這wej orbicie w 鈔edniej odleg這軼i 64 780 km od Plutona. Z kolei 鈔ednia odleg這嗆 Nix od planety wynosi 48 675 km. Masa ka盥ego z satelit闚 szacowana jest na oko這 2x1018 kg. W momencie odkrycia satelitom tym nadano tymczasowe oznaczenia, odpowiednio S/2005 P1 (Hydra) oraz S/2005 P2 (Nyks).

W latach 2011 oraz 2012 na zdj璚iach wykonanych przez teleskop Hubble'a odkryto kolejne dwa ksi篹yce Plutona. Pierwszy z nich, Kerberos, w momencie odkrycia nieformalnie nazwany P4 lub S/2011 P1, obiega Plutona w czasie ok. 32 dni po zbli穎nej do okr璕u orbicie o promieniu ok. 59 000 km, znajduj帷ej si pomi璠zy orbitami Nix i Hydry. Natomiast Styx (oznaczona nieformalnie jako P5 lub S/2012 P1) obiega planet w czasie ok. 20 dni po orbicie o promieniu ok. 47 000 km, po這穎nej wewn徠rz orbity Nix i na zewn徠rz orbity Charona.

Inne ilustracje: nix1.jpg (27 kB), hydra1.jpg (58 kB), nix_hydra1.jpg (17 kB), nix_hydra2.jpg (63 kB), pluto_moons.jpg (85 kB).


Haumea

Haumea haumea1.jpg (12 kB)

Cho odkrycie Haumei og這szono 29 lipca 2005 roku, sfotografowana zosta豉 ona po raz pierwszy ju w 1955 roku. Jej pierwotne oznaczenie to 2003 EL61 lub planetoida 136108.

Haumea jest obiektem o kszta販ie grubego cygara, przy czym kszta速 ten wynika z jej szybkiego ruchu obrotowego, przypuszczalnie spowodowanego kolizj z innym obiektem. Haumea ma dwa ksi篹yce: wi瘯szy z nich, Hi'iaka, obiega planet w 鈔edniej odleg這軼i 49 100 km w ci庵u 49.12 dni, za mniejszy – Namaka, kr捫y w 鈔edniej odleg這軼i 39 300 km w czasie 34.7 dnia.

17 wrze郾ia 2008 roku Mi璠zynarodowa Unia Astronomiczna zakwalifikowa豉 Haume jako planet kar這wat i nada豉 jej obecn nazw.

Inne ilustracje: haumea2.jpg (10 kB).


Makemake

Planeta Makemake zosta豉 odkryta 31 marca 2005 roku. Pocz徠kowo otrzyma豉 robocz nazw 2005 FY9, p騧niej sklasyfikowano j jako planetoid o numerze 136472. Pe軟y obr鏒 doko豉 S這鎍a Makemake wykonuje w ci庵u 310 lat, za obr鏒 doko豉 w豉snej osi zajmuje jej oko這 czterech godzin. 字ednica planety szacowana jest na oko這 1300 – 1900 km, co stanowi oko這 3/4 鈔ednicy Plutona. Temperatura jej powierzchni wynosi oko這 -240蚓, wykryto na niej w 郵adowych ilo軼iach obecno嗆 metanu oraz s豉bej atmosfery. W otoczeniu Makemake nie stwierdzono dotychczas obecno軼i satelit闚.


Eris

Eris eris1.jpg (29 kB)

Eris jest najwi瘯sz spo鈔鏚 odkrytych do tej pory planet kar這watych. Jej 鈔ednica wynosi oko這 2400 km, przewy窺zaj帷 nieco 鈔ednic Plutona. Odkrycie Eris mia這 miejsce 5 stycznia 2005 roku na podstawie zdj耩 wykonanych w roku 2003, st康 te pierwotne oznaczenie planety – 2003 UB313. Inna nieformalna nazwa planety, u篡wana bezpo鈔ednio po jej odkryciu to Xena.

Okres obiegu Eris doko豉 S這鎍a wynosi oko這 560 lat, za nachylenie (inklinacja) jej orbity w stosunku do ekliptyki wynosi a 44. Eris posiada satelit o nazwie Dysnomia. Jego 鈔ednica wynosi oko這 150 km, 鈔ednia odleg這嗆 od planety – oko這 37 400 km, za okres obiegu – 16 dni.

Inne ilustracje: eris2.gif (47 kB).


Planetoidy Planetoidy

Valid HTML 4.01 Transitional

Komety Komety